چهارشنبه ۲۴ دی ۱۳۹۹ - ۱۱:۲۸
کد خبر70092

رویکردهای برنامه راهبردی- عملیاتی شهرداری تبریز در حوزه اجتماعی و فرهنگی؛
جنسیت و فضای شهری

ائل گلی

در ارزیابی فضاهای شهری توجه به مقوله «جنسیت» یکی از مباحث متاخر در حوزه مدیریت شهرها محسوب می شود. این رویکرد امکان دسترسی عادلانه به فضا و تحرک پذیری در آن فارغ از هر قشر، جنسیت، سن و نحوه نگرش و چگونگی سازماندهی فضای شهری را از جنبه های مختلف اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، و حتی روانشناختی مورد توجه قرار می دهد. در جامعه امروزی زنان با حرکت از حوزه خصوصی به حوزه عمومی وظایف بیشتری بر عهده گرفته اند و نقش های اجتماعی گسترده¬تری بر عهده گرفته اند. اما در این بین «ماهیت جنسیت یافته فضای شهری» منجر به محدود شدنِ تحرک¬پذیری اجتماعی و مکانی زنان شده است. به گونه ای که علی رغم ایجاد فضاهای عمومی جدید، زنان نمی توانند از هیچ یک از آنها بدون دغدغه استفاده کنند.

شهریار تبریز / محمد جام کسری*: نتایج تحقیقات انجام شده نشان می­ دهد که علی­رغم افزایش حضور زنان در فضای شهری، همچنان این مردان هستند که نقش پررنگ­تری در بازتولید محیط کالبدی دارند و ویژگی­ های فضاهای شهری جنبه­ هایی از حضور زنان در محیط را محدود و آنان را به حاشیه رانده است. این امر نشان می ­دهد که محیط کالبدی و فعالیت ­های جاری در فضا چگونه بر حضور زنان در فضای شهری تاثیر گذاشته و از آن تاثیر می ­پذیرد.

این بی ­توجهی و غفلت به مقولۀ چگونگی حضور زنان که در اصطلاح به آن چگونگی «جنسیت ­دار شدن» فضا می­ گویند باعث شده که محدوده ­های مختلف فضای شهری برای حضور یک جنسیت خاص و نمودهای جنسیتی خاصی مناسب تلقی شوند، در حالی که حضور و رفتارهای خاص منتسب به جنس دیگری در این محدوده­ ها پذیرفته نیستند و در پی آن فضای مردانه یا زنانه شکل گرفته و یا گاهی به طور خنثی از سوی هر دو جنس مورد استفاده قرار گیرد.

از این رو، امروزه یکی از محورهای اصلی مورد توجه طراحی شهری و برنام ه­ریزی شهری لزوم پرداختن به «عدالت جنسیتی» در طراحی فضاهای شهری است؛ در این میان توجه به نقش و جایگاه زنان به عنوان نیمی از جمعیت انسانی جوامع، در فضاهای شهری حایز اهمیت است. این رویکرد در برنامه راهبردی- عملیاتی در دستورکار شهرداری تبریز قرار گرفته و در ماده ۱۱ احکام برنامه، "شهرداری موظف شده در راستای افزایش نقش و ارتقای جایگاه زنان جهت حضور فعالانه در فضای شهری اقدام و با دستگاههای مسئول همکاری نماید."

اقداماتی نظیر تجهیز فضاهای رها شده، نورپردازی، پاکیزگی محیط، ایجاد تعادل در فعالیتهای شهری، جلوگیری از غلبه محیط‌ های مردانه و وجود فضاهایی برای ماندن بیشتر در فضا، می‌تواند در ارتقاء سطح فعالیت‌های زنان در فضاهای شهری مؤثر باشد؛ بنابراین می­توان گفت میزان فعالیت‌های زنان در فضای شهری به عوامل گوناگون کالبدی و اجتماعی مرتبط با نیازها و اولویت‌های این گروه جنسیتی بستگی دارد.

جلوگیری از به وجود آمدن فضاهای رها شده در سطح فضای شهری و محلات که می‌ تواند امنیت محیطی را بالا ببرد و افزایش قابلیت رؤیت ­پذیری یکی از راه‌های ایجاد ایمنی و امنیت در فضای شهری است که به حضور بیشتر زنان در فضای شهری کمک می‌کند و در نهایت ارتباط و نفوذ پذیری بصری و فیزیکی از طریق شاخص‌کردن فضای شهری می ‌تواند کیفیت فضای شهری را برای حضور زنان ارتقا دهد.

بنابراین با توجه به هدف غایی مدیریت شهری در راستای تحقق «عدالت جنسیتی» و خلق فضای شهری مناسب برای همه، از طریق شناخت نیازهای کیفی و فضایی زندگی در شهر برای زنان و به منظور تسهیل حضور و تنوع بخشیدن به جنبه­ های حضور آنان در فضای شهری با تکیه بر رویکردهای کثرت­ گرا و بکار بستن معیارهای طراحی همه­ شمول می­ توان در فرایند ایجاد فضای شهری با مد نظر قرار دادن موضوع جنسیت، به نیازهای گروه های مختلف جمعیتی توجه کرد و از این طریق فضای شهری جنسیت یافته را تعادل بخشید و بتوان ابعاد حضور فعالانه زنان در فضای شهری را وسعت بخشید و امکان بیشتری برای استفاده عادلانه آنان از فضای شهری را ایجاد کرد.  

.................................

*کارشناس اداره کل برنامه و بودجه شهرداری تبریز

عکس آرشیوی و مربوط به دوران قبل از کرونا است.

ارسال نظر

شما در حال ارسال پاسخ به نظر « » می‌باشید.
5 + 0 =